Bông hoa dâng tặng "thầy cùi"

Lần đầu tiên trong lịch sử nền giáo dục, những người bị bệnh phong (Văn Môn, Vũ Vân, Vũ Thư, Thái Bình) tự nguyện cống hiến cho sự nghiệp trồng người được xã hội vinh danh  bằng hai tiếng “người thầy”.

Thầy Phạm Như Trù một thời chống nạng dạy học

Trường đặc biệt, thày đặc biệt và trò đặc biệt

Làng phong Văn Môn là ngôi làng duy nhất không thuộc xã mà trực thuộc Bệnh viện Phong da liễu Văn Môn. Những người mắc bệnh phong mặc dù đã được chữa khỏi nhưng họ không trở về quê cũ nữa, phần vì bị mọi người xa lánh, phần vì họ coi nơi này là quê hương thứ hai nên đã ở lại đây, tạo lập cuộc sống.

Vào thời điểm mới thành lập, do hạn chế về hiểu biết nên không có ngôi trường nào nhận con em bệnh nhân phong vào học vì sợ lây nhiễm. Bệnh phong bị coi là căn bệnh “tứ chứng nan y”, còn gọi là bệnh “cùi” hay bệnh “hủi”. Những đứa trẻ chào đời ở đây không được đi học. Cuộc sống của chúng quanh quẩn với những buổi mò cua bắt ốc, bới khoai mót sắn... Đó vừa là niềm vui tuổi thơ, vừa là những công việc duy nhất mà chúng có thể làm được để kiếm sống.

“Đói cơm, đói gạo nhưng không thể đói chữ” - Đó là quyết tâm của cả làng Văn Môn ngày ấy. Ai cũng nghĩ: đời họ đã khổ, các con họ phải khác. Muốn thay đổi được số phận thì đầu tiên phải có cái chữ! Từ suy nghĩ ấy, một vài người mắc bệnh phong được điều trị ở làng đã tiên phong thành lập trường học để xóa mù chữ. Tổ giáo viên ra đời vào năm 1955, với 40 giáo viên “cây nhà lá vườn”. Trẻ tuổi. Nhiệt huyết… Chỉ có điều, họ là những bệnh nhân mắc bệnh nan y, bị người đời xua đuổi. Ban đầu, công việc của tổ tập trung vào dạy bổ túc văn hoá cho những cụ già trong làng. Mười năm là khoảng thời gian tạm xóa mù chữ cho thế hệ “cây đa, cây đề” – những bệnh nhân phong đầu tiên của làng. Tiếp đó, cùng với những thầy, cô bất đắc dĩ này, những người đã được xóa mù chữ lại lên bục giảng, dạy những con chữ đầu tiên cho con cháu của mình….

Trao đổi với phóng viên, cô Phạm Thị Viễn, gần 30 năm dạy lớp 1 cho con em của làng không giấu được xúc động: “Cực lắm cô ơi, bọn trẻ nó thèm học nên cứ chiều chiều đi bắt cua đồng về, đứa nào cũng lấm lem nhưng vẫn cố đi đường vòng ra chân đê len lén nhìn trẻ con làng khác đi học về. Nghĩ tội nghiệp nên chúng tôi bảo nhau mở lớp dạy chúng cái chữ cho bằng bạn bằng bè, chí ít cũng phải viết được cái tên mình, biết tính toán mà tính kế sinh nhai chứ”.

Ngày đó mỗi năm, trường chỉ dạy 8 lớp, từ mẫu giáo đến lớp 4, mỗi lớp chỉ khoảng 12-15 học sinh. Nhưng cả làng Văn Môn vui như mở hội. Có lẽ vì đi học và cái chữ nó lạ nên trẻ em làng Văn Môn thích thú lắm, chúng chẳng thiết tha gì đi kiếm cái ăn nữa mà chỉ “nhăm nhe” đến lớp học thầy. Ngày nắng đội mũ rơm, ngày mưa đội lá chuối, con đường làng nhỏ xíu vẫn cứ ríu rít tiếng cười nói rôm rả của các em học sinh. Ngôi trường đặc biệt trong ngôi làng đặc biệt ấy đến nay luôn là niềm tự hào của người dân nơi đây.

“…Ông ấy là thầy giáo”

Bác sỹ Bùi Huy Thiện – Giám đốc bệnh viện chia sẻ: “Điều đáng quý nhất trong ngôi trường này là dù chống chọi với bệnh tật cấu xé cơ thể, lấy đi từng đốt ngón tay, ngón chân... nhưng những người giáo viên vẫn ngày hai buổi đến lớp mà không có bất cứ một đồng lương nào. Con em làng phong thành đạt ngày hôm nay đều là nhờ vào những người giáo viên ấy”.

Nghề “gõ đầu trẻ” vốn nhọc nhằn và với những người giáo viên mắc bệnh phong thì nhọc nhằn hơn gấp bội. Cơ thể họ bị ăn mòn dần, có những người bị cắt chân, liệt tay, mắt loà phải đeo kính, chống nạng... đi dạy học nên cái việc nắn chữ cho bọn trẻ gian nan vô cùng. Tay thầy cô cụt từng đốt, thậm chí cả bàn mà vẫn tỳ sát những đôi tay học sinh lành lặn, uốn nắn từng nét chữ, dẫn dắt bao tâm hồn, bao thế hệ học sinh trưởng thành…

Thầy Phạm Như Trù, một trong những người giáo viên “cùi” khởi xướng phong trào dạy học tâm sự: “Thời gian đầu đôi tay còn nguyên vẹn, tôi cầm bút, phấn bằng tay phải, một vài năm sau tay phải cụt dần chỉ còn vài đốt, tôi luyện viết tay trái, vài năm sau nữa chân phải bị rụng, tôi chống nạng lên bục giảng”... Đau đớn khi mất đi những bộ phận trên cơ thể do sự ăn mòn của bệnh tật chẳng làm sờn lòng người thầy giáo hết mực với con trẻ này.

Vợ ông, bà Nguyễn Thị Canh - cũng là bệnh nhân phong thành thật: “Tôi cũng bảo ông ấy sao cứ “cơm nhà vác tù và hàng tổng”, ngày thì đi dạy, tối lại soạn giáo án, gầy rạc người đi, nhưng ông ấy chả nghe, bảo tôi rằng vì ông ấy là thầy giáo... Nói thế thì tôi chịu, cũng cố mà làm vài sào ruộng nuôi ông ấy dạy học thôi chứ biết làm sao”.

Qua cơn bĩ cực tới ngày thái lai

Khi tôi trở lại Văn Môn vào đúng ngày vinh quang nhất của người thầy giáo “cùi”, Cổ giáo viên năm xưa trong ngôi trường đặc biệt này chỉ còn 12 người, bởi có người đã ra đi vì chẳng vượt qua được sự đau đớn của bệnh tật, của tuổi già. 12 người giáo viên bây giờ  hầu hết đều ở cái tuổi “thất thập cổ lai hy”, mái tóc bạc trắng màu thời gian. Họ gầy đi, yếu đi  nhưng gương mặt rạng rỡ toát lên niềm hạnh phúc vì bao năm nay họ cống hiến không mệt mỏi cho sự nghiệp trồng người, nay đã được đền đáp.

Lễ đón nhận kỷ niệm chương Vì sự  nghiệp giáo dục

Chị Nguyễn Thị Mùi là một trong những học trò ngoan, nay đang là Chủ tịch công đoàn của Bệnh viện đã khóc nấc lên khi chứng kiến thầy cô mình được nhận kỉ niệm chương: “Phải làm một cái gì đó để trả nghĩa công ơn thầy cô là điều tôi trăn trở bao năm nay. Hôm nay ước nguyện của thầy cô đã thành, mọi cơ cực ngày nào trong ngôi trường cũ lại ùa về”.

 Những người học trò năm xưa, có tới gần trăm học sinh thi đỗ vào các trường đại học, cao đẳng rồi có người làm tiến sĩ, giáo viên, bác sỹ, nhà báo… đang làm việc trên mọi miền Tổ quốc. Họ trở về Văn Môn để cùng chung vui với thầy cô mình trong ngày đón nhận kỉ niệm chương của Bộ Giáo dục - Đào tạo.

Anh Đỗ Đình Thắng, học sinh cũ nay đã là Hiệu trưởng trường Tiểu học Vũ Đoài vẫn thường xuyên đến thăm hỏi, động viên thầy cô. Anh chia sẻ: “Ngày đó không có thầy cô dạy dỗ chắc tôi chẳng có ngày hôm nay, sẽ có một thế hệ gần 300 học sinh mù chữ, một thế hệ phải sống trong sự nghèo đói và ngu muội”.
Thầy trò gặp lại nhau, mừng vui khôn xiết, tưởng như cái ngày hôm nay cứ dài mãi, dài mãi. Tay trò vẫn nguyên vẹn, tay thầy vẫn cụt từng đốt nhưng họ nắm lấy nhau rất chặt như cái ngày đầu rèn viết chữ vậy. Thầy Lê Hữu  Định, 77 tuổi, có mấy chục năm liền dạy học đưa đôi tay cụt nắm lấy tay tôi và rưng rưng: “Tôi đã là thầy giáo. Bao năm mong mỏi giờ đã thành hiện thực, thấy mình như trẻ ra mấy tuổi. Cô chụp cho tôi kiểu ảnh để tôi mang về quê khoe với mọi người…”. Nhìn người thầy giáo run run ôm bó hoa và tấm bằng khen rồi nở nụ cười mãn nguyện, mọi người đều cảm động đến rớm nước mắt…

Có thể hiểu được vì sao hai chữ “thầy giáo” đối với thầy Lê Hữu Định lại thiêng liêng đến thế. Cái nghiệp làm thầy bao năm qua ở mảnh đất cô độc này đã khiến cho khát khao của con người trở nên mãnh liệt. 30 năm cống hiến, 30 năm trồng người không một đồng lương nhưng người ta vẫn hạnh phúc với những điều giản đơn nhất.

Ngày 20-11, họ đâu cần điều gì đó cao sang. Chỉ cần một bó hoa và một tiếng gọi “thầy”!

Hoàng Hà Vân